Overstay คืออะไร? อยู่เกินกำหนดในไทย ค่าปรับและผลต่อการเข้าประเทศ

Overstay คืออะไร และเริ่มนับจากวันไหน?

Overstay (การอยู่เกินกำหนดอนุญาต) คือภาวะที่ชาวต่างชาติพำนักอยู่ในราชอาณาจักรไทยหลังจากระยะเวลาที่ได้รับอนุญาตสิ้นสุดลง หรืออยู่ต่อโดยที่การอนุญาตเดิมถูกยกเลิก เพิกถอน หรือสิ้นผลตามกฎหมาย กรณีนี้ถือเป็นการกระทำความผิดตามกฎหมายคนเข้าเมือง ไม่ใช่เพียงความบกพร่องทางธุรการหรือการส่งเอกสารล่าช้า

ความเข้าใจผิดที่พบบ่อยที่สุดคือการสับสนระหว่าง “วีซ่าหมดอายุ” กับ “สิทธิการพำนักสิ้นสุด” ในทางกฎหมายมีวันสำคัญ 2 วันที่ต้องแยกออกจากกันเด็ดขาด:

หากมีการเปลี่ยนแปลงเงื่อนไข เช่น ลาออกจากงาน ยุติการจ้างงาน หรือถูกเพิกถอนสถานะ สิทธิการพำนักอาจสิ้นสุดลงทันทีในวันที่พ้นสภาพ แม้ว่าตราประทับในเล่มจะยังไม่ถึงกำหนดวันดังกล่าวก็ตาม ฝ่าย HR และผู้พำนักจึงต้องประสานงานกับสำนักงานตรวจคนเข้าเมืองเพื่อตรวจสอบสถานะจริงเสมอ

OVERSTAY FINES

ค่าปรับ Overstay เท่าไร? วันละ 500 บาท สูงสุด 20,000 บาท

ตามระเบียบสำนักงานตรวจคนเข้าเมืองและข้อมูลจากเว็บไซต์รัฐบาลไทย อัตราเปรียบเทียบปรับกรณีอยู่เกินกำหนดอนุญาตคือ วันละ 500 บาท โดยมีเพดานค่าปรับสูงสุดไม่เกิน 20,000 บาท

หมายเหตุ: พระราชบัญญัติคนเข้าเมือง พ.ศ. 2522 มาตรา 81 บัญญัติโทษปรับไม่เกิน 20,000 บาท หรือจำคุกไม่เกิน 2 ปี หรือทั้งจำทั้งปรับ จึงไม่ควรมองว่า Overstay เป็นเพียงค่าธรรมเนียมที่ชำระย้อนหลังได้

Overstay กี่วันถึงถูกห้ามเข้าประเทศไทย?

ตามคำสั่งกระทรวงมหาดไทย เรื่อง การไม่อนุญาตให้คนต่างด้าวบางจำพวกเข้ามาในราชอาณาจักร มาตรการห้ามกลับเข้าประเทศ (Blacklist) จะถูกบังคับใช้ตามเกณฑ์จำนวนวันที่อยู่เกิน โดยแยกพิจารณาอย่างชัดเจนระหว่าง การเข้ามอบตัวด้วยตนเอง กับ การถูกจับกุมดำเนินคดี

1. กรณีเข้ามอบตัวด้วยตนเอง (Surrender)

หากชาวต่างชาติเดินทางไปติดต่อสำนักงานตรวจคนเข้าเมืองหรือด่านตรวจคนเข้าเมืองเพื่อขอมอบตัวด้วยตนเอง เกณฑ์การห้ามเข้าประเทศจะเริ่มต้นเมื่ออยู่เกิน 90 วันขึ้นไป:

2. กรณีถูกเจ้าหน้าที่ตรวจจับกุม (Apprehended)

หากถูกเจ้าหน้าที่ตรวจพบและจับกุมระหว่างพำนักในไทย มาตรการลงโทษจะรุนแรงกว่าการเข้ามอบตัวอย่างมาก:

การนับระยะเวลาห้ามเข้าประเทศ: กฎหมายกำหนดให้นับตั้งแต่วันที่ชาวต่างชาติ เดินทางออกนอกราชอาณาจักร เป็นต้นไป

ตรวจสอบข้อมูลมาตรการทางการได้ที่: คำเตือน Overstay จากหน่วยงานตรวจคนเข้าเมือง และ BOI Smart Visa FAQ

เข้าติดต่อเจ้าหน้าที่เองกับถูกจับกุมดำเนินคดี ต่างกันอย่างไร?

ความแตกต่างระหว่างสองกรณีนี้ส่งผลกระทบต่ออนาคตการเดินทางและประวัติทางกฎหมายของชาวต่างชาติอย่างสิ้นเชิง การเชื่อคำแนะนำที่ว่า “รอไปจ่ายค่าปรับที่สนามบินตอนบินกลับทีเดียว” อาจนำไปสู่ความเสี่ยงสูงหากเกิดการตรวจค้นระหว่างใช้ชีวิตประจำวัน

WHAT TO DO NEXT

รู้ตัวว่า Overstay แล้ว ควรทำอย่างไร?

เมื่อพบว่าตนเองหรือพนักงานในสังกัดอยู่เกินกำหนดอนุญาต สิ่งสำคัญที่สุดคือ หยุดคาดเดาและห้ามหลบเลี่ยง ให้ดำเนินการตาม 6 ขั้นตอนอย่างเป็นระบบ:

1. ตรวจตราประทับล่าสุดในหนังสือเดินทาง: ตรวจสอบหน้าที่มีตราประทับ Permitted Until เอกสารการขออยู่ต่อ หรือคำสั่งทางทะเบียน เพื่อยืนยันวันอนุญาตสุดท้ายที่แท้จริง
2. ระบุสาเหตุที่สิทธิการพำนักสิ้นสุด: แยกแยะกรณีว่าเกิดจากการจำวันผิด การต่อวีซ่าไม่ผ่าน การเปลี่ยนนายจ้าง หรือการลาออกจากงาน เพื่อเตรียมข้อมูลชี้แจง
3. คำนวณจำนวนวันและค่าปรับเบื้องต้น: นำจำนวนวันที่เกินคูณด้วย 500 บาท เพื่อเตรียมงบประมาณค่าปรับ (สูงสุดไม่เกิน 20,000 บาท) และตรวจสอบว่าแตะเกณฑ์ Blacklist หรือไม่
4. ติดต่อสำนักงานตรวจคนเข้าเมืองทันที: เดินทางไปพบเจ้าหน้าที่ ตม. ในพื้นที่เพื่อแสดงความบริสุทธิ์ใจในการขอมอบตัวและขอรับคำแนะนำ
5. เตรียมเอกสารและตั๋วเดินทาง: เตรียมหนังสือเดินทางตัวจริง เงินสดสำหรับค่าปรับ และหลักฐานการจองเที่ยวบินเดินทางออกนอกราชอาณาจักร
6. ชำระค่าปรับและเก็บใบเสร็จฉบับจริง: ชำระค่าปรับต่อเจ้าหน้าที่ รับใบเสร็จรับเงินทางราชการ และเก็บหลักฐานไว้เป็นเอกสารอ้างอิงสำหรับการเดินทางในอนาคต

จ่ายค่าปรับแล้ว สามารถต่อวีซ่าหรืออยู่ในไทยต่อได้ไหม?

ไม่สามารถอยู่ต่อได้โดยอัตโนมัติ การชำระค่าปรับ Overstay เป็นเพียงการระงับคดีเปรียบเทียบปรับสำหรับความผิดที่เกิดขึ้นในอดีตเท่านั้น ไม่ใช่การออกวีซ่าใหม่ และไม่ใช่การขยายระยะเวลาพำนัก

ตามระเบียบตรวจคนเข้าเมือง ผู้ที่มีสถานะ Overstay จะ ไม่สามารถยื่นขอเปลี่ยนประเภทวีซ่าภายในประเทศได้ (เช่น การขอเปลี่ยนจากวีซ่าท่องเที่ยวเป็น Non-Immigrant B) ผู้พำนักจำเป็นต้องเดินทางออกนอกราชอาณาจักร จากนั้นจึงยื่นขอวีซ่าประเภทที่ถูกต้องผ่านระบบ e-Visa ณ สถานเอกอัครราชทูตหรือสถานกงสุลใหญ่ไทยในต่างประเทศ

สำหรับผู้ที่ประสงค์จะพำนักทำงานอย่างถูกต้อง ควรศึกษาแนวทางในคู่มือ การขออยู่ต่อสำหรับ Non-B หรือเลือกใช้ บริการ Visa Extension เพื่อวางแผนต่ออายุล่วงหน้าก่อนที่สิทธิพำนักจะสิ้นสุด

Overstay ต่างจากการแจ้ง 90 วันล่าช้าอย่างไร?

แม้ทั้งสองเรื่องจะอยู่ภายใต้การกำกับของสำนักงานตรวจคนเข้าเมือง แต่เป็น คนละหน้าที่และมีผลทางกฎหมายต่างกันอย่างสิ้นเชิง:

อ่านขั้นตอนและข้อควรระวังในการรายงานตัวได้ที่คู่มือ แจ้ง 90 วัน (ตม.47) ต้องทำอย่างไร

5 สถานการณ์ที่มักทำให้เกิด Overstay ได้โดยไม่ตั้งใจ

PREVENTION CHECKLIST

Checklist ป้องกัน Overstay สำหรับผู้ถือวีซ่า นายจ้าง และผู้ประสานงาน

การป้องกันและวางแผนล่วงหน้าช่วยลดความเสี่ยงทางกฎหมายและค่าใช้จ่ายขององค์กรได้อย่างมีประสิทธิภาพ ฝ่าย HR และผู้ดูแลบุคลากรต่างชาติควรตรวจเช็กตามรายการต่อไปนี้:

• [ ] ตรวจสอบตราประทับ Permitted Until: บันทึกวันอนุญาตให้อยู่จริงลงในระบบทะเบียนพนักงาน ไม่ใช่วันหมดอายุของวีซ่า
• [ ] แยกตารางติดตาม 3 ส่วน: แยกวันหมดอายุ Work Permit, วันอนุญาตพำนัก (Stay Permit), และกำหนดรายงานตัว 90 วัน ออกจากกันชัดเจน
• [ ] วางแผนต่ออายุล่วงหน้า 30–45 วัน: เผื่อเวลาเตรียมเอกสารนิติบุคคล งบการเงิน และนัดหมาย ตม. ก่อนวันสิ้นอายุ
• [ ] แจ้ง ตม. ทันทีเมื่อพนักงานลาออก: ทำหนังสือแจ้งพ้นสภาพและยกเลิกวีซ่าทำงานภายในกำหนด ป้องกันการเกิด Overstay โดยไม่รู้ตัว
• [ ] ตรวจสอบตราประทับทุกครั้งหลังเดินทางกลับเข้าไทย: สแกนหน้าพาสปอร์ตอัปเดตวันอนุญาตใหม่เข้าสู่ระบบทันทีที่พนักงานเดินทางกลับมา
• [ ] มีขั้นตอนรองรับเหตุด่วน (Contingency Plan): หากเที่ยวบินถูกยกเลิก หรือเอกสารติดขัด ให้ติดต่อ ตม. ในพื้นที่ทันทีเพื่อขอคำแนะนำ